สารทเดือนสิบ: เทศกาลใต้ที่ทำบุญให้ผีที่หิวโหย

สิบห้าวันในเดือนสิบทางจันทรคติ คนนครศรีธรรมราชเชื่อว่าบรรพบุรุษถูกปล่อยกลับมาเยี่ยม เมืองจึงตอบด้วยสำรับอาหารและขบวนแห่หมฺรับ

ขนมเป็นตัวบอกก่อนสิ่งอื่นทั้งหมด พอถึงเดือนสิบ ตลาดในนครศรีธรรมราชจะเต็มไปด้วยขนมห้าอย่าง ซึ่งไม่ได้ทำขึ้นเพื่อรสชาติอย่างเดียว แต่ทำเพื่อส่งให้ผู้ที่ล่วงลับ

งานนี้ทำเพื่ออะไร

ประเพณีสารทเดือนสิบตั้งอยู่บนความเชื่อที่คนใต้ถือร่วมกัน ว่าปีละครั้งบรรพบุรุษที่ยังต้องชดใช้กรรมจะถูกปล่อยกลับมาเยี่ยมลูกหลานเป็นช่วงเวลาหนึ่ง และลูกหลานมีหน้าที่จัดสำรับให้ท่าน

วันสำคัญอยู่ราวกลางเดือนสิบทางจันทรคติ ซึ่งมักตรงกับเดือนกันยายน วันที่แน่นอนเลื่อนตามปฏิทินจันทรคติ ให้เช็กวันของปีนั้นก่อนจองการเดินทาง

งานเข้มข้นที่สุดที่นครศรีธรรมราช ซึ่งจัดเป็นงานประจำจังหวัดเต็มรูปแบบ มีขบวนแห่ งานออกร้าน การประกวด และกิจกรรมในวัดหลายวัน ส่วนจังหวัดอื่นในภาคใต้ก็ทำในระดับครอบครัว

หมฺรับ และสิ่งที่อยู่ในนั้น

เครื่องเซ่นเรียกว่า หมฺรับ เป็นสำรับหรือกระบุงที่แต่ละครอบครัวจัดแล้วยกไปวัด ฐานของหมฺรับคือข้าวสารและของแห้ง ส่วนความหมายอยู่ที่ขนมห้าอย่าง

• ขนมลา — แผ่นแป้งทอดเป็นเส้นฝอยซ้อนกัน แทนเครื่องนุ่งห่ม
• ขนมพอง — เบาและพองฟู แทนแพหรือเรือสำหรับข้ามห้วงน้ำ
• ขนมกง — ขึ้นรูปเป็นวง แทนเครื่องประดับ
• ขนมบ้า — แบนกลม แทนเงินหรือของใช้เสี่ยงโชค
• ขนมดีซำ — เม็ดเล็กสีเข้ม แทนตะปูและเครื่องมือสำหรับปลูกบ้าน

รวมกันแล้วคือการจัดของให้บรรพบุรุษพร้อมสำหรับการเดินทางกลับ การเดินซื้อขนมชุดนี้ในตลาดช่วงเดือนสิบคือวิธีเข้าใจงานนี้ที่ง่ายที่สุด โดยไม่ต้องให้ใครมาอธิบาย

ไปแล้วจะได้เห็นอะไร

ศูนย์กลางของงานฝั่งสาธารณะคือขบวนแห่หมฺรับผ่านตัวเมือง มีรถขบวนตกแต่งบรรทุกเครื่องเซ่นไปยังวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร พระบรมธาตุที่เป็นหลักของนครศรีธรรมราชมาหลายร้อยปี และเป็นจุดหมายตามธรรมชาติของการมาไหว้พระที่นี่

หลังถวายหมฺรับจะมีพิธีชิงเปรต ซึ่งคนจะเข้าไปแย่งอาหารที่ตั้งไว้ให้เปรต เป็นทั้งพิธีกรรมและความชุลมุนในเวลาเดียวกัน ควบคู่กับวันงานทางศาสนายังมีงานออกร้าน ทั้งของกิน ขนมพื้นถิ่น อาหารใต้ และบรรยากาศที่คึกคักจนดึก

ไปอย่างให้เกียรติเจ้าของงาน

นี่คือพิธีของครอบครัวก่อนจะเป็นงานให้คนดู ถ่ายขบวนแห่และงานออกร้านได้เต็มที่ แต่ให้ระวังตอนอยู่ใกล้ครอบครัวที่กำลังจัดเครื่องเซ่นและจังหวะที่เขายกหมฺรับถวาย ถามก่อน หรือถอยออกมายืนห่าง ๆ

แต่งตัวแบบเข้าวัด ปิดไหล่ปิดเข่า ถอดรองเท้าก่อนขึ้นวิหาร เดือนกันยายนภาคใต้ฝนชุก พกเสื้อกันฝนไปด้วย และเตรียมใจว่างานจะดำเนินต่อทั้งที่ฝนตก

ไปยังไง

นครศรีธรรมราชมีสนามบินที่มีเที่ยวบินจากกรุงเทพฯ และมีรถทัวร์รอบกลางคืนจากสถานีขนส่งสายใต้ใหม่ รถไฟสายใต้ก็จอดที่นี่ ช่วงเทศกาลที่พักในเมืองเต็มเร็ว ควรจองล่วงหน้า หรือพักนอกเมืองแล้วเดินทางเข้ามา

ยืนยันวันจัดงานของปีนั้นจากประกาศของจังหวัดก่อนออกตั๋ว ปฏิทินจันทรคติไม่สนใจว่าคุณลาหยุดไว้วันไหน